داود بن محمود القيصري

101

رسائل قيصرى ( حواشى آقا محمد رضا قمشه اى ) ( فارسى )

عروض ماهيت مر وجود را چون عروض صورتست مر آينه را ؛ زيرا كه صورت مرئى در آينه ، بحسب حس عارض آينه مىنمايد ، اما چون رجوع بعقل كنيم مىدانيم كه عارض آينه نيست ، نه بسطح وى قائمست نه در ثخن وى حال » خلاصهء كلام آنكه صور بر آينه وارد مىشوند و آينه منشأ ظهور صور متعدده است كه از زوال صور ، نسب حاصل از اين ظهورات متغير و متبدّل مىشود نه آنكه در آينه تغير و تبدل واقعي حاصل شود ، چه آنكه قيام اين صور به مرآت قيام عارض بمعروض نيست كه تجدد عوارض منشأ تغير در معروض شود . آنچه را كه نقل كرديم محقق جامى مقدمه قرار داده است براي بيان معيت حق تعالى با حقايق خارجيه و گفته است : « و از اينجا معلوم مىشود كه معيّت حق با أشياء و قيوميت و قيمومت وى مر أشياء را نه چون معيت جوهرست به جوهر ، يا عرض بعرض ، يا جوهر بعرض ، يا عرض بجوهر ، بل كه نه چون معيت وجودست بموجود ، بل كه معيت وجودست به ماهيت من حيث هي هي كه به آن معيت ماهيت موجود مىگردد ، و دوام وجود و بقاى وى بدوام آن معيّت است با وى من حيث هي لا من حيث الوجود . پس علت دوام و بقاى ماهيت اين معيت است ، و وراى اين معيت ، حق را سبحانه معيّت ديگر نيست بحسب ذات با أشياء » . و اعلم أن فيما ذكره هذا العارف مواضع انظار لا بأس بذكرها و تقرير ما هو الحق في المقام . ماهيات چون أمور اعتباريه و بحسب نفس ذات از تحقق واقعى